Ekologiya və torpaqşünaslıq fakültəsi
Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi

“Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi” elmi-tədqiqat laboratoriyası 2001-ci ildə akademik Rəfiqə Əlirza qızı Əliyeva tərəfindən yaradılmışdır. Laboratoriyanın əsas elmi istiqaməti ətraf mühit obyektlərində bir sıra metal ionlarının miqdarının təyini və qatılaşdırılaraq ayrılmasını təmin edən yeni metodikaların işlənib hazırlanmasıdır.

Elmi istiqaməti:
Laboratoriyanın əsas elmi istiqaməti üzvi reaktivlərin köməyi ilə metalların təyini və onların ayrılması metodlarının işlənib hazırlanmasından ibarətdir.

Laboratoriyanın tərkibi:

1. S.R.Hacıyeva-professor, laboratoriya müdiri
2. K.T.Mahmudov -k.e.d., 1,0 şt. aparıcı elmi işçi
3. F.S.Əliyeva-k.e.n., 0,5 şt. kiçik elmi işçi
4. F.N.Bəhmənova- k.ü.f.d., 1,0 şt. elmi işçi
5. V.İ.Mərdanova- k.ü.f.d., 1,0 şt. kiçik elmi işçi
6. R.Z.Nəzərova-k.ü.f.d., 0,5 şt elmi işçi
7. Ü.M.Əbilova- k.ü.f.d., 0,5 şt elmi işçi
8. Ç.A.Məmmədova- 0,5 şt elmi işçi


Elmi iş
Laboratoriyanın əsas elmi istiqaməti sənaye və təbii obyektlərin tərkibinə daxil olan zərərli maddələrin analizidir. Bu məqsədlə bir sıra fiziki-kimyəvi analiz metodlarından istifadə edilir. Ətraf mühitin kimyəvi tullantılarla çirklənməsi, texnika və texnologiyanın yeni istiqamətlərinin inkişafı, istehsalın müasir səviyyəsi sənaye obyektlərində və eləcə də ətraf mühit obyektlərində maddələrin miqdari təyinini tələb edir. Ədəbiyyat məlumatlarının analizinə əsasən qeyd etmək lazımdır ki, bir çox elementlərin analitik nəzarətin tələblərinə cavab verən effektiv təyini metodikaları hələ də yoxdur. Bu səbəbdən yüksək analitik parametrləri ilə seçilən metodikaların işlənib hazırlanması aktual bir məsələ kimi qalır. Piroqallol, xromotrop turşusu və b-diketonlar əsasında yeni üzvi reagentlər sintez edilmiş və bir çox metalların (Al(III), Ga(III), In(III), Ni(II), Cu(II), Mo(II), V(V), Fe(II), NTE) müxtəlif təbii və sənaye obyektlərində təyini üçün tətbiq edilmişdir.
Ətraf mühitin çirklənmə dərəcəsini tədqiq etmək, qida məhsullarının keyfiyyətini qiymətləndirmək, bioloji obyektlərdə ağır metal ionlarının kiçik miqdarlarının təyini hazırda aktual məsələdir. Analiz olunan obyektlərin mürəkkəb tərkibə malik olması, maneedici matrisa fonunda təyin olunan mikrokomponentin miqdarının çox kiçik olması analizi çətinləşdirir, bəzi hallarda isə etibarlı analiz nəticələrinin alınmasını qeyri-mümkün edir. Bu problemin perspektivli həlli yollarından biri ilkin sorbsion qatılaşdırma mərhələsinin daxil olduğu kombinə olunmuş analiz metodlarının işlənib hazırlanmasıdır. Laboratoriyada malein anhidridi əsasında yeni sinif sorbentlər sintez edilmişdir. Sintez edilmiş sorbentlərlə ağır və radioaktiv metal ionlarının sorbsiya tarazlığı tədqiq edilmişdir.
Laboratoriya ilə Heydər Əliyev adına NEZ arasında təsərrüfat müqaviləlı elmi tədqiqat işləri həyata keçrilir. İşdə əsas məqsəd hal hazırda zavoddan ətraf mühitə atılan zərərli maddələrin dərindən kimyəvi təhlillərinin aparılmasıdır. «Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi» elmi-tədqiqat laboratoriyası tərəfindən həyata keçirilən tədqiqatların yekunları əsasında iqtisadi və ekoloji cəhətdən əhəmiyyətli olan nəticələr alınmışdır.

 

Nəşrlər:

Laboratoriya yarandığı gündən elmi–tədqiqat işlərinin nəticələri, elmi və pedaqoji fəaliyyətinin nəticələri 550-dən çox elmi əsərdə, o cümlədən 25 dərs vəsaiti və 19 patentdə öz əksini tapmışdır:
1. С.Р.Гаджиева, Ф.Н.Бахманова, Э.Н.Алирзаева, Н.Т.Шамилов, Ф.М.Чырагов. Концентрирование урана хелатообразующим сорбентом на основе сополимера малеинового ангидрида со стиролом // Радиохимия, 2018, том 60, №2, стр. 175-179
2. А.М.Магеррамов, Р.А.Алева, З.М.Алиева, Ф.Н.Бахманова, Ф.М.Чырагов. Концентрирование тория(IV) хелатообразующим сорбентом // Заводская Лаборатория. Диагностика Материалов. 2018, Том 84, №3, Стр. 21-24
3. Магеррамов А.М., Цинцадзе М.Г., Алиева Р.А., Бахманова Ф.Н., Мамедова Ф.О., Аскеров Р.К., Алиева Ф.С., Чырагов Ф.М. Кристаллическая структура комплекса меди(II) с ацетилацетоном и этилендиамином полученного путем темплантного синтеза // Журнал структурной химии, 2017, том 58, №4, стр. 866-868.
4. Магеррамов А.М., Цинцадзе Г.В., Алиева Р.А., Мамедова Ф.О., Алиева Ф.С., Бахманова Ф.Н., Курбанов А.В., Чырагов Ф.М. Синтез, структура, свойства комплекса [Cu(L)Cl]·2H2O // Журнал координационной химии, 2016, №5, стр. 317-320.
5. А.М.Магеррамов, Р.А.Алиева, Г.Г.Назарова, Ф.Н.Бахманова, Р.К.Аскеров, Ф.М.Чырагов. Кристаллическая структура комплекса меди(II) с 3-(2-гидрокси-3-сульфо-5-нитрофенилазо)-пентадионом 2,4 // Журнал структурной химии, 2016, том 57, №4, стр. 834-836
6. Zhen Ma, Manas Sutradhar, Atash V.Gurbanov, Abel M.Maharramov, Rafiqa A. Aliyeva, Farqana S. Aliyeva, Fidan N.Bahmanova, Vusala I. Mardanova, Famil M. Chyragov, Kamran T. Mahmudov. CoII, NiII and UO2II complexes with β-diketones and their arylhydrazone derivatives: Synthesis, structure and catalyitic activity in Henry reaction // Polyhedron 2015, V. 101, p.14-22. Impact factor 3.24 (А).
7. Mardanova S.R., Alieva R.A., Bahmanova F.N., Chyragov F.M. Spectrophotometric In-vestigation Of Complexformation Of Germanium (Iv) With Bis (2,3,4-Trigidroksifenilazo) Benzidine In The Presence Of Cationic Surfactants Active Substances // Journal of Chemistry and Chemical Engineering, 2014, vol 8, number 1, p.21-24
8. R.Solhnejad, F.N.Bahmanova, A.M.Maharramov, R.A.Aliyeva, F.M.Chyragov, A.V.Gurbanov, G.S.Mahmudova, K.T.Mahmudov, M.N.Kopylovich “Uranyl complex with phenolate–sulphonate and diphenyldiazenecarbo- hydrazonate ligands” // Inorganic Chemistry Communications 35 (2013) 13–15
9. Solhnejad R., Aliyeva F.S., A.M. Maharramov, R.A.Aliyeva, F.M.Chyragov, A.V.Gurbanov, K.T.Mahmudov, M.N.Kopylovich “Regioselective C–C bond cleavage in arylhydrazones of 4,4,4-trifluoro-1-(thiophen-2-yl)butane-1,3-diones” // Journal of Molecular Structure, 2013, 1050, 180-184
10. R.A.Aliyeva, V.I.Mardanova, F.M.Chyragov, A.V.Gurbanov, Seik Weng Ng “Diaquabis(N,N-diethylpyridine-3-carboxamide-kN1)bis{4-[2-(2,4-dioxopentan-3-ylidene)hydrazine-1-yl]benzoate-kO}-copper(II)” // Acta Cryst.(2012). E68, m127

Laboratoriya yarandığı gündən elmi–tədqiqat işlərinin nəticələri, elmi və pedaqoji fəaliyyətinin nəticələri 550-dən çox elmi əsərdə, o cümlədən 25 dərs vəsaiti və 19 patentdə öz əksini tapmışdır:

1. С.Р.Гаджиева, Ф.Н.Бахманова, Э.Н.Алирзаева, Н.Т.Шамилов, Ф.М.Чырагов. Концентрирование урана хелатообразующим сорбентом на основе сополимера малеинового ангидрида со стиролом // Радиохимия, 2018, том 60, №2, стр. 175-179

2. А.М.Магеррамов, Р.А.Алева, З.М.Алиева, Ф.Н.Бахманова, Ф.М.Чырагов. Концентрирование тория(IV) хелатообразующим сорбентом // Заводская Лаборатория. Диагностика Материалов. 2018, Том 84, №3, Стр. 21-24

3. Магеррамов А.М., Цинцадзе М.Г., Алиева Р.А., Бахманова Ф.Н., Мамедова Ф.О., Аскеров Р.К., Алиева Ф.С., Чырагов Ф.М. Кристаллическая структура комплекса меди(II) с ацетилацетоном и этилендиамином полученного путем темплантного синтеза // Журнал структурной химии, 2017, том 58, №4, стр. 866-868.

4. Магеррамов А.М., Цинцадзе Г.В., Алиева Р.А., Мамедова Ф.О., Алиева Ф.С., Бахманова Ф.Н., Курбанов А.В., Чырагов Ф.М. Синтез, структура, свойства комплекса [Cu(L)Cl]·2H2O // Журнал координационной химии, 2016, №5, стр. 317-320.

5. А.М.Магеррамов, Р.А.Алиева, Г.Г.Назарова, Ф.Н.Бахманова, Р.К.Аскеров, Ф.М.Чырагов. Кристаллическая структура комплекса меди(II) с 3-(2-гидрокси-3-сульфо-5-нитрофенилазо)-пентадионом 2,4 // Журнал структурной химии, 2016, том 57, №4, стр. 834-836

6. Zhen Ma, Manas Sutradhar, Atash V.Gurbanov, Abel M.Maharramov, Rafiqa A. Aliyeva, Farqana S. Aliyeva, Fidan N.Bahmanova, Vusala I. Mardanova, Famil M. Chyragov, Kamran T. Mahmudov. CoII, NiII and UO2II complexes with β-diketones and their arylhydrazone derivatives: Synthesis, structure and catalyitic activity in Henry reaction // Polyhedron 2015, V. 101, p.14-22. Impact factor 3.24 (А).

7. Mardanova S.R., Alieva R.A., Bahmanova F.N., Chyragov F.M. Spectrophotometric In-vestigation Of Complexformation Of Germanium (Iv) With Bis (2,3,4-Trigidroksifenilazo) Benzidine In The Presence Of Cationic Surfactants Active Substances // Journal of Chemistry and Chemical Engineering, 2014, vol 8, number 1, p.21-24

8. R.Solhnejad, F.N.Bahmanova, A.M.Maharramov, R.A.Aliyeva, F.M.Chyragov, A.V.Gurbanov, G.S.Mahmudova, K.T.Mahmudov, M.N.Kopylovich “Uranyl complex with phenolate–sulphonate and diphenyldiazenecarbo- hydrazonate ligands” // Inorganic Chemistry Communications 35 (2013) 13–15

9. Solhnejad R., Aliyeva F.S., A.M. Maharramov, R.A.Aliyeva, F.M.Chyragov, A.V.Gurbanov, K.T.Mahmudov, M.N.Kopylovich “Regioselective C–C bond cleavage in arylhydrazones of 4,4,4-trifluoro-1-(thiophen-2-yl)butane-1,3-diones” // Journal of Molecular Structure, 2013, 1050, 180-184

10. R.A.Aliyeva, V.I.Mardanova, F.M.Chyragov, A.V.Gurbanov, Seik Weng Ng “Diaquabis(N,N-diethylpyridine-3-carboxamide-kN1)bis{4-[2-(2,4-dioxopentan-3-ylidene)hydrazine-1-yl]benzoate-kO}-copper(II)” // Acta Cryst.(2012). E68, m127

Məqalələr
7 Aprel – Ümumdünya Sağlamlıq Günüdür

Hər il aprel 7-də keçirilən Ümumdünya Səhiyyə Günündə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının yaranması qeyd olunur və həmin gün dünya ictimaiyyətinin diqqətini qlobal sağlamlıq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən bir mövzuya yönəltmək üçün bir imkandır.

22 Mart Dünya su Günüdür

22 Mart tarixi, 1993-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Kabinetində elan edildiyindən bu yana Dünya Su Günü kimi qeyd edilir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası, 1992-ci ildə Rio de Janerioda təşkil edilən BMT Ətraf və İnkişaf Konfransında dünyada suyun gedərək artan əhəmiyyətindən ötəri hər il 22 Mart gününün "Dünya Su Günü" olaraq qeyd olunmasına qərar verilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının meşələri

Bioloji cəhətdən öz inkişafında bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərən torpağın, suyun, ağac, kol, ot bitkilərinin, heyvanat aləminin, mikroorqanizmlərin vəhdəti hesab edilən meşə sahələri Azərbaycanın ən qiymətli milli təbii sərvəti hesab olunur.

Azərbaycanın çayları, gölləri və su anbarları

Azərbaycan ərazisinin fiziki-coğrafi şəraitinin müxtəlifliyi, relyefin və iqlimin xüsusiyyətləri, insanın fəaliyyəti hidroqrafik şəbəkənin müxtəlif inkişafını müəyyən edir. Hidroqrafik şəbəkəyə aid olan əsas su obyektləri – çaylar, göllər və su anbarları Respublikanın müxtəlif təbii vilayətlərində qeyri-bərabər paylanılıb.

Milli parklar

Xüsusi ekoloji, tarixi, estetik və digər əhəmiyyət daşıyan təbiət komplekslərinin yerləşdiyi və təbiəti mühafizə, maarifçilik, elmi, mədəni və digər məqsədlər üçün istifadə olunan təbiəti mühafizə və elmi tədqiqat idarələri statusuna malik olan ərazilərdir.